Kościół Pokoju w Jaworze – historia, zwiedzanie, ciekawostki

Kościół Pokoju w Jaworze to jeden z największych drewnianych kościołów szachulcowych w Europie, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 2001 roku. Wzniesiono go w latach 1654–1655 na mocy pokoju westfalskiego, a jego wnętrze mieści około 6000 osób. Świątynia zachwyca barokowym wyposażeniem, malowidłami empor i niezwykłą historią. W naszym artykule znajdziesz najważniejsze informacje o zwiedzaniu, biletach i ciekawostkach.

Kościół Pokoju w Jaworze i Kościół Pokoju w Świdnicy to największe w Europie barokowe obiekty sakralne zbudowane w konstrukcji szkieletowej.

Dlaczego Kościół Pokoju w Jaworze jest wyjątkowy?

Świątynia znajduje się w Parku Pokoju, około 650 metrów od jaworskiego Rynku. Jej adres to Park Pokoju 2, a sam Jawor leży około 26 kilometrów od Legnicy i około 70 kilometrów od Wrocławia. To sprawia, że obiekt jest świetnym celem wyprawy po Dolnym Śląsku.

Budynek ma 43,5 metra długości, 14 metrów szerokości i 15,7 metra wysokości. Jego wnętrze może pomieścić około 6000 osób. W 2017 roku obiekt został ustanowiony pomnikiem historii rozporządzeniem Prezydenta RP Andrzeja Dudy.

Jak powstał Kościół Pokoju?

Bezpośrednią przyczyną budowy były postanowienia pokoju westfalskiego z 1648 roku, kończącego wojnę trzydziestoletnią. Katolicki cesarz Ferdynand III Habsburg pod naciskiem protestanckiej Szwecji zezwolił śląskim luteranom na wzniesienie trzech świątyń: w Głogowie, Jaworze i Świdnicy. Świątynia w Głogowie spłonęła w 1758 roku, więc do dziś zachowały się tylko dwie.

Zgoda cesarska obwarowana była jednak bardzo surowymi warunkami:

• budynek musiał stanąć poza murami miasta, w odległości strzału armatniego,
• wolno było używać wyłącznie nietrwałych materiałów – drewna, gliny, słomy i piasku,
• świątynia nie mogła mieć wieży ani dzwonnicy,
• całość musiała zostać ukończona w ciągu jednego roku,
• koszty budowy pokrywała wyłącznie gmina ewangelicka.

Prace nadzorował wrocławski architekt Albrecht von Saebisch. Kamień węgielny położono 24 kwietnia 1654 roku, a konsekracja odbyła się 23 grudnia 1655 roku. Dzwonnicę dobudowano po 1707 roku, gdy konwencja z Altranstadt zezwoliła protestantom na stawianie wież.

Jak wygląda wnętrze kościoła?

Wewnątrz dominuje konstrukcja szachulcowa pokryta polichromiami z motywami roślinnymi. Do nawy głównej przylegają cztery kondygnacje empor, które dobudowano, aby pomieścić rosnącą liczbę wiernych. Dzięki temu wnętrze zyskało wyjątkowy, wielopoziomowy układ.

Empory i malowidła

Na parapetach drugiej i czwartej kondygnacji rozmieszczono 71 obrazów ze Starego Testamentu oraz 72 przedstawienia z Nowego Testamentu. Pierwsza i trzecia kondygnacja zdobią tarcze herbowe, godła cechowe i pejzaże z zamkami. Program malarski przygotował Georg Flegel z Kowar.

W bocznych emporach wyróżniają się loże rodowe, między innymi rodów von Hochberg i von Schweinitz. Kasetonowy sufit z ornamentem w kolorach białym i niebieskim dopełnia barokową dekorację.

Ołtarz, ambona i chrzcielnica

Ołtarz główny powstał w 1672 roku, ma ponad 9 metrów wysokości i został ufundowany przez rodzinę Hochbergów. Wykonał go Michał Schneider z Kamiennej Góry. W polu centralnym umieszczono obraz Jezusa w Getsemani, a całość flankują figury Jana Chrzciciela i Mojżesza. Ambona pochodzi z 1670 roku, wspiera ją figura anioła z Wieczną Ewangelią, a chrzcielnica datowana jest na 1656 rok.

Organy i dzwony

Pierwsze organy zbudowano w 1663 roku i miały 26 głosów grających. Obecny instrument to efekt prac rekonstrukcyjnych z lat 2000–2005, prowadzonych przez firmę Hermann Eule Orgelbau z Budziszyna i Ars Organum Adama Olejnika. Przywrócono wówczas dyspozycję z czasów Adolpha Lummerta z 1855 roku.

Na wieży wiszą trzy dzwony odnowione we wrześniu 2005 roku i nazwane Wiara, Nadzieja oraz Miłość. Ich podstawowe parametry przedstawia poniższa tabela:

Jak zwiedzać Kościół Pokoju?

Świątynię można zwiedzać przez cały rok. Standardowa wizyta trwa od 20 do 40 minut, ale entuzjaści baroku potrafią spędzić we wnętrzu nawet kilka godzin. Dla grup w cenie biletu dostępna jest usługa przewodnicka.

W okolicy znajduje się parking przy ulicy 1 Maja oraz miejsca postojowe przy Placu Wolności. Autokary mogą zatrzymać się w zatoczce przy ulicy Wyszyńskiego.

Godziny otwarcia i bilety

Od 1 kwietnia do 31 października obiekt jest otwarty od poniedziałku do soboty w godzinach 10:00–17:00, a w niedziele i święta kościelne od 12:00 do 17:00. W okresie od 1 listopada do 31 marca zwiedzanie jest możliwe dla grup liczących minimum 6 osób i wymaga zgłoszenia dzień wcześniej.

Aktualne ceny biletów wyglądają następująco:

Prezentacja dźwiękowa trwa około 15 minut i jest dostępna w jedenastu językach: polskim, niemieckim, angielskim, niderlandzkim, hiszpańskim, włoskim, rosyjskim, szwedzkim, francuskim, japońskim i portugalskim. Nabożeństwa ewangelicko-augsburskie odbywają się w niedziele i święta o godzinie 11:00.

Jaworskie Koncerty Pokoju

Od maja do września w kościele organizowane są Jaworskie Koncerty Pokoju. Festiwal gromadzi kameralistów z Polski, Czech i Niemiec; do tej pory odbyło się 67 koncertów, w tym 29 z udziałem artystów zagranicznych. W zabytkowych wnętrzach występowali między innymi Chór Poznańskie Słowiki, Kameralna Orkiestra Leopoldinum, Orkiestra Amadeus pod batutą Agnieszki Duczmal oraz Chór Uniwersytetu Wrocławskiego Gaudium.

Jakie ciekawostki i praktyczne informacje warto zapamiętać?

Wokół jaworskiej świątyni narosło kilka faktów, które dobrze znać przed wizytą:

• Wpis na listę UNESCO w 2001 roku objął kościoły w Jaworze i Świdnicy.
• Budowa trwała od 24 kwietnia 1654 do 23 grudnia 1655 roku.
• Do wzniesienia użyto wyłącznie drewna, gliny, słomy i piasku, bez cegieł, kamieni i gwoździ.
• W 2017 roku obiekt otrzymał tytuł pomnika historii.
• Na ścianach zachowały się epitafia między innymi Balthasara von Latowsky, Rosiny Hiebner i Martina Lüdera.

Adres obiektu to Park Pokoju 2, 59-400 Jawor. Od Rynku dzieli go około 650 metrów, a przy kościele znajduje się parking przy ulicy 1 Maja. Warto również zajrzeć do Muzeum Regionalnego w Jaworze, gdzie można obejrzeć wystawę poświęconą budowie Kościoła Pokoju.