Krzywa wieża w Ząbkowicach Śląskich – historia, zwiedzanie, ciekawostki

Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich ma 34 metry wysokości, a jej odchylenie od pionu wynosi 2,14 metra. To najwyższa krzywa wieża w Polsce, którą zwiedza się z przewodnikiem po pokonaniu 139 schodów. Zapraszamy do lektury o historii, legendach, biletach i atrakcjach w okolicy.

Gdzie znajduje się Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich?

Ząbkowice Śląskie leżą w południowej części województwa dolnośląskiego, na malowniczym Przedgórzu Sudeckim. Miasto do czasów powojennych nosiło nazwę Frankenstein, a dziś bywa określane Miastem Krzywej Wieży. Sam zabytek stoi przy ulicy Świętego Wojciecha 7, w najniższym punkcie starego miasta. Dojazd ułatwia droga krajowa numer 8, którą z Wrocławia dojedziesz w około półtorej godziny.

Stacja kolejowa w Ząbkowicach Śląskich znajduje się mniej niż kilometr od centrum, a podróż z Wrocławia wymaga przesiadki w Kamieńcu Ząbkowickim. Samochodem do Kamieńca Ząbkowickiego jest 10 minut, do Kłodzka 23 minuty, a do Twierdzy Srebrnogórskiej w Górach Sowich 20 minut.

Jaka jest historia Krzywej Wieży?

Dokładna data powstania obiektu nie jest znana z powodu braku źródeł pisanych. Dolna partia murów, wzniesiona z kamienia do wysokości 10 metrów, może pochodzić z okresu przed lokacją miasta. Grubość murów w tej części przekracza 4 metry, co świadczy o pierwotnie obronnym charakterze budowli. Część ceglana powstała prawdopodobnie na przełomie XIV i XV wieku, równolegle z budową gotyckiego kościoła świętej Anny.

W 1507 roku wieżę połączono z kościołem krytym gankiem, który ułatwiał dzwonnikowi poruszanie się. Ganek rozebrano, gdy przechył budowli zaczął zagrażać konstrukcji. Od XV wieku obiekt pełnił funkcję dzwonnicy aż do czasów II wojny światowej. W przyziemiu znajdował się loch głodowy dostępny wyłącznie od góry, a obecnie mieści się tam Średniowieczna Izba Tortur i Więzienie w Lochu Głodowym.

Jaką funkcję pełniła pierwotnie Krzywa Wieża?

Jedna z hipotez mówi, że to pozostałość przedlokacyjnego zamku książąt świdnickich. Niemiecki historyk i architekt Kurt Bimler twierdził natomiast, że usytuowana w najniższym punkcie starego miasta budowla służyła jako brama miejska. Trzecia koncepcja zakłada, że od początku pełniła funkcję miejskiej dzwonnicy. Żadna z tych wersji nie została potwierdzona w zachowanych dokumentach.

Dlaczego Krzywa Wieża jest krzywa?

Przyczyny przechyłu nie są w pełni wyjaśnione. Najczęściej wskazuje się na wstrząsy tektoniczne, które odnotowano w okolicy 15 września 1590 roku. Inna możliwość to rozmoknięcie gruntu po obfitych opadach, które doprowadziło do osiadania fundamentów. Istnieje też legenda o budowniczym Johannesie Gleißie, który miał celowo wznieść krzywą budowlę, aby nadać miastu niepowtarzalny charakter.

W 1858 roku górna część wieży uległa zniszczeniu podczas wielkiego pożaru miasta. Władze pruskie początkowo chciały obiekt rozebrać, ale ostatecznie zdecydowano się na odbudowę. Po pracach zakończonych 11 października 1860 roku budowla otrzymała zwieńczenie w kształcie jaskółczych ogonów oraz dobudowaną od południa wieżyczkę ze spiralną klatką schodową. Na kopule umieszczono gałkę z krzyżem, w której złożono pismo proboszcza Johannesa Grundeya oraz medal wybity po pożarze.

Obecnie wysokość obiektu wynosi 34 metry, a odchylenie od pionu sięga 2,14 metra. Dla porównania, pomiar z 1977 roku wykazał 1,98 metra. W 2000 roku zabytek wpisano do rejestru zabytków, a w grudniu 2007 zakończono remont elewacji. We wrześniu 2018 obiekt zamknięto z powodu spękań, ale po trzech miesiącach prac ponownie otwarto go 6 kwietnia 2019 roku.

Krzywa Wieża ma 34 metry wysokości, a jej odchylenie od pionu wynosi 2,14 metra – to najwyższa krzywa wieża w Polsce.

Co warto zobaczyć w sąsiedztwie Krzywej Wieży?

Sam zabytek sąsiaduje z rynkiem, gdzie uwagę przyciąga neogotycki ratusz. Budynek zaprojektowany przez niemieckiego architekta Alexisa Langera ma 72 metry wysokości i jest szóstym ratuszem w historii miasta. Poprzedni spłonął w wielkim pożarze w 1858 roku. W pobliżu znajduje się też dawny kościół szpitala bożogrobców, czyli Cerkiew Św. Jerzego, ufundowany w 1319 roku przez księcia Mikołaja ziębickiego i wójta Jana Secklina.

Kościół Świętej Anny

Tuż obok Krzywej Wieży stoi gotycki kościół świętej Anny wzniesiony na początku XV wieku. Wielokrotnie przechodził z rąk katolików do protestantów i z powrotem. W środku warto zwrócić uwagę na ołtarz główny z 1754 roku oraz nagrobek księcia Karola I Podiebrada i jego żony Anny Żagańskiej. Na zewnątrz zachowało się epitafium wnuka Wita Stwosza, twórcy ołtarza w Kościele Mariackim w Krakowie.

Dwór Rycerza Kauffunga i laboratorium Frankensteina

Dwór Rycerza Kauffunga pochodzi z początku XVI wieku, a pierwsza wzmianka o nim pojawiła się w 1504 roku. To najstarszy budynek mieszkalny Ząbkowic Śląskich. Swoje dzieciństwo spędził w nim ząbkowicki malarz Bernard Krause. Obecnie mieści się tam Izba Pamiątek Regionalnych z 18 salami, która powstała dzięki staraniom Józefa Glabiszewskiego. Druga część obiektu to Laboratorium Frankensteina, nawiązujące do bohatera książki Mary Shelley.

W laboratorium przedstawiono proces ośmiu grabarzy odpowiedzialnych za wybuch epidemii dżumy w 1606 roku. W ówczesnym Frankensteinie zmarła wtedy jedna trzecia mieszkańców. Te wydarzenia mogły zainspirować Mary Shelley do napisania powieści o doktorze Frankensteinie.

Zamek w Ząbkowicach Śląskich

Zamek w Ząbkowicach Śląskich to około 7 wieków historii. Z inicjatywy księcia Karola I Podiebrada gotycka warownia została przekształcona w budowlę renesansową. Do dziś zachowały się basteje, strzelnice oraz attyka osłaniająca stanowiska straży. Twierdzę zdobyto niegdyś dopiero po ostrzale z wielkiej puszki, którą ciągnęły 24 konie. Ruiny zamku wpisano na listę Europejskiego Szlaku Zamków i Pałaców.

Mury miejskie i Baszta Gołębia

W Ząbkowicach Śląskich można też zobaczyć pozostałości średniowiecznych murów miejskich z końca XIII wieku. Najciekawsza baszta, czyli Baszta Gołębia, znajduje się w okolicy Parku im. Sybiraków. Wjazdu do miasta strzegły niegdyś cztery bramy:

• Brama Wrocławska,
• Brama Ziębicka,
• Brama Kłodzka,
• Brama Świdnicka.

Żadna z tych bram nie przetrwała do naszych czasów.

Jak wygląda zwiedzanie i cennik?

Krzywą Wieżę zwiedza się z przewodnikiem. Wejścia odbywają się co 30 minut, a pierwsze wejście jest o godzinie 9:30. Na szczyt prowadzi 139 schodów, z punktu widokowego rozciąga się widok na Ząbkowice Śląskie oraz pobliskie Góry Bardzkie i Sowie. Atrakcje są dostępne przez cały rok w godzinach 9:30–17:30, z wyjątkiem kilku świąt. Dzieci do lat 4 wchodzą bezpłatnie. Dni i Noce Krzywej Wieży obchodzone są co roku w drugi weekend lipca i wtedy wieżę można zwiedzać aż do północy.

Bilety na poszczególne obiekty można kupić osobno albo w pakiecie łączonym. Poniższa tabela przedstawia cennik głównych atrakcji Ząbkowic Śląskich:

Dla grup minimum 10 osób obowiązują bilety grupowe, a lekcja muzealna kosztuje 25 zł od osoby dla grup z gminy Ząbkowice Śląskie i 30 zł dla grup spoza gminy. Aktualny cennik oraz rezerwacje prowadzi Ząbkowickie Centrum Kultury i Turystyki pod numerem 74 815 20 43.

Jakie atrakcje znajdują się w pobliżu Ząbkowic Śląskich?

Ząbkowice Śląskie są dobrą bazą wypadową do zwiedzania południowej części Dolnego Śląska. W promieniu 30 kilometrów znajduje się wiele interesujących miejsc, które można połączyć w jednodniową trasę. W tabeli zebrano wybrane miejsca z odległościami od centrum Ząbkowic Śląskich:

Szlaki w Górach Sowich cieszą się sporym uznaniem wśród turystów pieszych i rowerowych. W okolicy warto też zobaczyć Rotundę Św. Gotarda w Strzelinie oraz wspomniany wcześniej Pałac Marianny Orańskiej w Kamieńcu Ząbkowickim.